فصل به فصل، آیه به آیه، استفاده آسان و همیشه رایگان!
ارمیا باب ۱۸ – درسهایی در خانۀ کوزهگر
درس در خانۀ کوزهگر و پاسخ ارمیا به آن.
۱. آیات (۱-۴) ارمیا به خانۀ کوزهگر میرود.
این است کلامی که از جانب خداوند بر اِرمیا نازل شد: «برخیز و به خانۀ کوزهگر فرود آی، و در آنجا کلام خود را به تو خواهم شنوانید.» پس به خانۀ کوزهگر فرود شدم، و او را بر چرخ خود سرگرم کار دیدم. هان ظرفی که کوزهگر از گِل میساخت، در دستش ضایع شد؛ پس ظرفی دیگر از آن ساخت، آنگونه که در نظرش پسند میآمد.
الف. برخیز و به خانۀ کوزهگر فرود آی: خدا کاری را با ارمیا کرد که گاهی با انبیای خود انجام میداد، او به ارمیا دستور داد که از یک نمونۀ واقعی در زندگی روزمره، درسی بیاموزد.
ب. ظرفی که کوزهگر از گِل میساخت، در دستش ضایع شد؛ پس ظرفی دیگر از آن ساخت: ارمیا در حال تماشای کار کوزهگر بود که تودهای از گِلی بهظاهر سرسخت نظرش را به خود جلب کرد. کوزهگر تصمیم گرفت از نو شروع کند و از آن گِل، ظرفی دیگر بسازد آنگونه که در نظرش پسند میآمد.
یک) «قدرت او در شکلدهی ماهرانه به گِل، و دلسوزی او در بازسازی ظرف ضایعشده آشکار گشت… آن ظرف ناگهان پیچ و تاب خورد و ضایع شد؛ نتوانست فکر کوزهگر را بیان کند… او دید که کوزهگر آن را رها نکرد.» (مورگان)
۲. آیات (۵-۱۰) خدا حق دارد با قوم مطابق میل خود رفتار کند.
آنگاه کلام خداوند بر من نازل شده، فرمود: «خداوند میفرماید: ای خاندان اسرائیل، آیا من نمیتوانم با شما همان کنم که این کوزهگر کرد؟ هان ای خاندان اسرائیل، شما نیز در دستان من، همچون گِل در دستان کوزهگرید. هرگاه دربارۀ قوم یا مملکتی اعلام کنم که آن را برکَنده، منهدم و نابود خواهم ساخت، اگر آن قوم که دربارهاش چنین گفتهام، از شرارت خویش بازگشت کنند، آنگاه من نیز از آن بلا که قصدِ آن داشتهام، باز خواهم گشت. و هرگاه دربارۀ قوم یا مملکتی اعلام کنم که آن را بنا خواهم کرد و غرس خواهم نمود، اگر ایشان در نظر من شرارت ورزند و سخن مرا نشنوند، آنگاه من از آن نیکویی که قصد انجامش داشتهام، باز خواهم گشت.
الف. ای خاندان اسرائیل، آیا من نمیتوانم با شما همان کنم که این کوزهگر کرد؟ در بازدید ارمیا از خانۀ کوزهگر، خدا با او و با تمامی اسرائیل صحبت کرد و به آنها یادآوری نمود که مطابق حق حاکمیت خود میتواند با ظرف ضایعشده یا بهظاهر سرسخت، کاری را که میپسندد انجام دهد.
یک) این تشبیه را، مانند هر تشبیه دیگری، نمیتوان در مورد هر موضوعی به کار برد. در این تصویر، گِل رس هیچ انتخاب یا بعد اخلاقی ندارد، در حالیکه اسرائیل بارها و بارها نااطاعتی را انتحاب کرد. آن ظرف در خانۀ کوزهگر ضایع شد (ارمیا ۴:۱۸)؛ اسرائیل خود را از نظر اخلاقی و روحانی در برابر خدا ضایع کرد.
دو) ای خاندان اسرائیل: قابل توجه است که خدا پادشاهی جنوبی را -که در واقع پادشاهی همۀ ۱۲ قبیله نبود- خاندان اسرائیل نامید. یکی از دلایل این بود که در میان مردم یهودا واقعاً نمایندگانی از هر ۱۲ قبیله وجود داشت، چون در روزگار یربعام بسیاری از خداجویان از قبایل پادشاهی شمالی اسرائیل به یهودا مهاجرت کرده بودند (دوم تواریخ ۱۳:۱۱-۱۶).
ب. اگر آن قوم که دربارهاش چنین گفتهام، از شرارت خویش بازگشت کنند، آنگاه من نیز از آن بلا که قصدِ آن داشتهام، باز خواهم گشت: تصویر خانۀ کوزهگر نه تنها حق خدا برای داوری کردن را نشان میداد، بلکه حق او برای رحم نمودن را نیز آشکار میکرد. او اختیار داشت که در صورت تمایل روی ظرفی که قبلاً ضایع شده بود کار کند. با اینحال، خدا همچنین اختیار داشت که اگر قوم در نظر او شرارات کردند، نیکوییهایی که در حق آنها انجام داده بود را پس بگیرد.
یک) برخی از نسخهها باز خواهم گشت را «توبه خواهم کرد» ترجمه میکنند. این اگر بهدرستی درک شود ایرادی ندارد. «توبه برای خدا به معنای تغییر عقیده نیست، بلکه پاسخ ثابت او طبق ذات تغییرناپذیر او نسبت به تغییر رفتار قوم است.» (فینبرگ)
دو) درس خانۀ کوزهگر اساساً این نیست که «خدا میتواند هر کاری که میخواد انجام دهد.» درس اصلی این است که خدا اختیار دارد مطابق رفتار و انتخاب اخلاقی قوم خود به آنها پاسخ دهد و وعدههای قبلی باعث محدودیت تأدیب یا داوری او نمیشود. «انسان هرگز مورد رحمت خدایی بیاحساس نیست؛ او اختیار دارد تا توبه کند و خود را با اهداف خیرخواهانۀ خدا هماهنگ نماید.» (کاندال)
سه) «این درس دربارۀ بازسازی جهت بهتر یا بدتر شدن است.» (کیدنر)
چهار) خانۀ کوزهگر به ارمیا نشان داد که «ذهنی وجود دارد که در رویارویی با شکست میتواند خود را با آن تطبیق دهد، و به این ترتیب با وجود شکست، هدف را محقق نماید.» (مورگان)
پنج) «او ما را به کل دور نمیاندازد؛ بلکه دوباره روی چرخ سفالگری میگذارد، و ‘ما را دوباره میسازد‘… خود را دوباره به دستان خدا بسپارید. اعتراف کنید که کار دست او را ضایع کردهاید. با فروتنی از او بخواهید که شما را از نو بسازد.» (مایر)
۳. آیۀ (۱۱) اندیشیدنِ تدبیری برای داوری.
«پس حال به مردمان یهودا و ساکنان اورشلیم بگو، ”خداوند چنین میفرماید: هماکنون برای شما بلایی تدارک میبینم و بر ضدتان تدبیری میاندیشم. پس هر یک از شما از راه زشت خود بازگشته، راهها و کردارتان را اصلاح کنید.»
الف. پس حال به مردمان یهودا و ساکنان اورشلیم بگو: منظور از درس خانۀ کوزهگر این بود که اعتماد نادرست مردمان یهودا و ساکنان اورشلیم را سرزنش کند. آنها معتقد بودند که چون قوم عهد خدا هستند، هیچ آسیبی به آنها نمیرسد. این باعث میشد تا سخنان مثبت انبیای دروغین را راحتتر باور کنند.
ب. هماکنون برای شما بلایی تدارک میبینم و بر ضدتان تدبیری میاندیشم: خدا میخواست که درس خانۀ کوزهگر آنها را بیدار کند تا خطر داوری قریبالوقوع را ببینند. درست همانطور که یک کوزهگرْ گِل تدارک میبیند، خدا هم برای قوم توبهناپذیر خود بلایی تدارک دید.
یک) بلایی تدارک میبینم: «در آیۀ ۱۱ فعل عبری yoser (نسخۀ RSV، شکل میدهم) و ‘کوزهگر‘ از یک ریشه هستند. آنها کاملاً هدفمند انتخاب شدهاند تا ارتباط این دو را تقویت کنند. قوم باید بهوسیلۀ تبعید شکل داده شود.» (هریسون)
ج. پس هر یک از شما از راه زشت خود بازگشته، راهها و کردارتان را اصلاح کنید: درس خانۀ کوزهگر را نیز میتوان بهعنوان یک تشویق تلقی کرد که به آنها یادآوری مینمود توبه و تسلیم در برابر خدا بیمعنی نیست. اگر آنها واقعاً به روشی درست توبه میکردند، خدا این اختیار را داشت که از داوری خود چشمپوشی کند.
یک) «به قاعدۀ اصلی نبوت که در اینجا بیان شده است دقت کنید که وعدهها و تهدیدهای خدا، هیچکدام مطلق نیستند، بلکه مشروط هستند.» (کاندال)
دو) به این فوریت توجه کنید: پس هر یک از شما [اکنون] از راه زشت خود بازگشته. «انسانها تنها زمانی مایلند وعدۀ بازگشت بدهند که کمی جلوتر رفته باشند؛ شاید زمانی که دیگر تمام فرصتهای بازگشت را پشت سر گذاشته باشند؛ اما برای آنها ‘اکنون‘ همواره کلمهای ناخوشایند است. آنها ‘فردا‘ را خیلی بیشتر دوست دارند. ‘اکنون‘ مانند ذغالی داغ سینۀ آنها را میسوزاند و فرو میرود و به همین دلیل آن را بیرون میکشند و از خود دور میکنند.» (اسپرجن)
۴. آیات (۱۲-۱۷) پاسخ قوم، و پاسخ خدا به آنها.
اما ایشان میگویند: ”بیهوده است! ما نقشههای خودمان را پیروی خواهیم کرد و هر یک بر طبق سرکشیِ دلِ شریرِ خود رفتار خواهیم نمود.“
«پس خداوند چنین میفرماید:
در میان قومها پرس و جو کنید،
کیست که چنین چیزی شنیده باشد؟
اسرائیلِ باکره کاری بسیار زشت کرده است.
آیا برفِ لبنان هرگز از صخرههای سیریون ناپدید میشود؟
آیا آبهای سردش که از جای دور جاری است، هرگز خشک میگردد؟
اما قوم من مرا از یاد بردهاند،
و برای خدایانِ دروغین بخور میسوزانند!
آنها ایشان را از راههایشان، یعنی از راههای قدیم، منحرف میکنند،
تا در کورهراهها گام بردارند، نه در شاهراهها،
و تا سرزمینشان را مایۀ وحشت بسازند،
و تا به ابد مایۀ انگشت به دهان ماندن مردمان؛
چندان که هر که از آنجا بگذرد،
متحیر شده، سَر تکان دهد.
آنان را همچون باد شرقی،
در برابر دشمن پراکنده خواهم ساخت،
و در روز مصیبتِ ایشان
پشت سر خود را به ایشان نشان خواهم داد، نه روی خود را.»
الف. بیهوده است! ما نقشههای خودمان را پیروی خواهیم کرد: یهودا در موقعیت غمانگیزی بود طوری که احساس میکرد توبه کردن کاری بیهوده است. دلیل چنین احساسی این بود که میترسیدند که خدا مطابق وعدهاش عمل نکند. این کار از نظرشان بیهوده بود چون واقعاً فکر نمیکردند صرفاً چون یکی از انبیا گفته است ارزش داشته باشد بر طبق سرکشیِ دلِ شریرِ خود رفتار نکنند.
یک) «برای تشویق بیشتر ما به خودت زحمت نده؛ زیرا ما آنقدری که میخواهیم خوب هستیم و از تصمیم خود منصرف نخواهیم شد؛ نَفَست را برای خنک کردن آبگوشتت نگه دار.» (ترپ)
ب. در میان قومها پرس و جو کنید، کیست که چنین چیزی شنیده باشد؟ خدا با حیرت به آنها پاسخ داد. حتی در میان قومهای دیگر چنین سختدلی و حماقتی وجود نداشت. این مانند رها کردن آبهای تمیز (برفِ لبنان) در یک جای دور بود، حوضی گلآلود از کثافت. این مانند ترک کردن شاهراه امن و آسفالته و رفتن در کورهراههای ناامن بود، جایی که انسانها در آن میلغزند و میافتند.
یک) تا به ابد مایۀ انگشت به دهان ماندن مردمان؛ چندان که هر که از آنجا بگذرد، متحیر شده، سَر تکان دهد: «انگشت به دهان ماندن [در عبری، ‘سوت زدن‘ که بیانگر بهت و حیرت است] بیشتر برای تعجب است تا تمسخر. مردم در برابر حماقت غیر معمول قوم سرشان را تکان خواهند داد.» (فینبرگ)
دو) «اصطلاح seriqot، به معنای ‘هیس کردن‘ یا ‘سوت زدن‘، بیانگر این است که زمین به منظرهای چنان تکاندهنده تبدیل میشود که باعث میشود رهگذران در بهت و حیرت سوت بزنند.» (تامپسون)
سه) آنان را همچون باد شرقی، در برابر دشمن پراکنده خواهم ساخت: «منظور از باد شرقی، سیروکو (sirocco) است، باد گرم و خشکی که از بیابانهای شرقی میوزد.» (هریسون)
ج. و در روز مصیبتِ ایشان پشت سر خود را به ایشان نشان خواهم داد، نه روی خود را: خدا به کاهنان اسرائیل دستور داد که قوم خدا را برکت دهند و بخشی از آن برکت این بود که خداوند روی خود را بر تو تابان سازد (اعداد ۲۴:۶-۲۶). بهزودی اسرائیل احساس خواهد کرد که خدا روی تابان و دلپذیر خود را کاملاً از آنها برگردانده است. آنها احساس کردند که توبه کردن بیهوده است؛ اما اگر توبه نکنند شرایط بسیار بدتر خواهد شد.
یک) «وقتی خداوند میگوید پشت سر خود را به آنها نشان میدهد، نه روی خود را، منظورش این است که روی او از آنها پنهان خواهد ماند.» (فینبرگ)
دعای ارمیا بر ضد دشمنانش.
۱. آیۀ (۱۸) توطئه بر ضد ارمیا.
پس گفتند: «بیایید بر ضد اِرمیا تدبیرها کنیم، زیرا تعلیم از کاهنان ضایع نخواهد شد، و نه مشورت از حکیمان، و نه کلام از انبیا. پس بیایید او را به زبان خود بزنیم و به هیچ سخنش اعتنا نکنیم.»
الف. بیایید بر ضد اِرمیا تدبیرها کنیم: ما اغلب ارمیا را شخصیتی تنها میدانیم، یک نبی که به تنهایی برای هدف خدا ایستاده است. بهراحتی میتوان فراموش کرد که افراد زیادی برای جلب توجه یهودا و اورشلیم با ارمیا رقابت میکردند، به این امید که به مردم آرامش و دلگرمی بدهند، در حالیکه پیام خدا -از طریق ارمیا- برای مردم هشدار و داوری بود.
ب. زیرا تعلیم از کاهنان ضایع نخواهد شد، و نه مشورت از حکیمان، و نه کلام از انبیا: این نیز (تا حدی) پیام انبیای دروغین بود. اگر کسی دارای عنوان کاهن بود، باید تعلیم شریعت را میدانست. اگر او را حکیم میدانستند باید بهخوبی مشورت میداد. اگر جزو انبیا خوانده میشد، باید کلام خدا را بیان میکرد. این ذهنیتی بود که تقریباً وجود کاهنان فاسد، مشایخ نادان و انبیای خیانتپیشه را انکار میکرد.
یک) «ارمیا در اینجا سرسختانه سه گروه از مقامات را محکوم کرد، کاهنان، حکیمان و انبیا. احتمالاً منصفانه است اگر چنین استنباط کنیم که اینها جزو گروهی بودند که توطئه علیه ارمیا را به راه انداختند.» (تامپسون)
دو) یکی از انبیای بعدی این مطلب را از نقطۀ مقابل بیان میکند: به عبث از نبی رؤیا خواهند طلبید، و شریعت نزد کاهنان یافت نخواهد شد و نه مشورت نزد مشایخ. (حزقیال ۲۶:۷)
ج. پس بیایید او را به زبان خود بزنیم و به هیچ سخنش اعتنا نکنیم: دشمنان ارمیا از راهکار حمله و انکار هماهنگ علیه او استفاده کردند. این راهکار با مرگ دشمنان ارمیا از بین نرفت.
یک) پس بیایید او را به زبان خود بزنیم: «روی زبان او بزنیم؛ اینطور باید ترجمه شود. در کشورهای شرقی مجازات کسانی که دروغ میگویند و شهادت دروغ میدهند این است که با یک تکه چرم محکم مانند کف کفش روی دهان آنها میزنند.» (کلارک)
۲. آیات (۱۹-۲۰) ارمیا برای خود دعا میکند.
خداوندا، به من گوش فرا ده،
و سخن مخالفانم را بشنو!
آیا پاداشِ نیکویی بدی است؟
زیرا که گودالی برای جان من کندهاند.
به یاد آور چگونه به حضورت میایستادم
تا از ایشان به نیکویی سخن گفته،
خشم تو را از ایشان برگردانم.
الف. خداوندا، به من گوش فرا ده، و سخن مخالفانم را بشنو! ارمیا ابتدا از خدا خواست که به او گوش دهد؛ سپس از خدا خواست تا سخنان دشمنانش را نیز بشنود. ارمیا باور داشت که خدای منصف و عادل خواهد دید که آنها در اشتباه هستند و ارمیا بر حق است.
ب. به یاد آور چگونه به حضورت میایستادم تا از ایشان به نیکویی سخن گفته: ارمیا از خدا خواست به یاد بیاورد که او برای این دشمنان به نیکویی دعا کرده است -تا خدا خشم خود را از آنها برگرداند. این نیکویی او در حق آنها بود. آنها نیکویی او را با کندن گودالی برای جان او جبران کردند.
یک) «اگر کمتر اهمیت میداد و کمتر برای مردمش دعا میکرد، زخمش کمتر آزارش میداد.» (کیدنر)
۳. آیات (۲۱-۲۳) ارمیا بر ضد دشمنان خود دعا میکند.
پس اکنون فرزندانشان را به قحطی بسپار،
و خودشان را به دَمِ شمشیر تسلیم کن؛
بگذار زنانشان بیاولاد و بیوه شوند،
و مردانشان از طاعون بمیرند،
و جوانانشان در جنگ به شمشیر از پا درآیند.
باشد که فریادی از خانههایشان به گوش رسد،
آنگاه که مهاجمان را بهناگاه بر ایشان فرود آوری.
زیرا برای گرفتار کردنم، گودال کندهاند،
و برای پاهایم دامها گستردهاند.
اما تو ای خداوند، همۀ دسیسههای ایشان را میدانی،
دسیسههایی را که به قصد جان من کردهاند.
پس تقصیرشان را کفّاره مکن،
و گناهشان را از نظرت محو مساز.
بگذار در حضورت سرنگون شوند،
و با ایشان به هنگام خشم خویش عمل نما.
الف. پس اکنون فرزندانشان را به قحطی بسپار، و خودشان را به دَمِ شمشیر تسلیم کن: ارمیا علیه دشمنان خود دعای تندی کرد و از خدا خواست که آنها را به انواع بحرانها و بلاها دچار کند، هم در این زندگی (بگذار زنانشان بیاولاد و بیوه شوند) و هم در زندگی بعدی (تقصیرشان را کفّاره مکن).
یک) «درخواست برای چنین انتقام سختی، از مخالفت سرسختانه و سوءتفاهم عامدانۀ آنها از انگیزههای ارمیا ریشه گرفته بود.» (کاندال)
دو) این دعا مطابق الگوی شناختهشدۀ مزامیر نفرین، مانند مزمور ۱۰، مزمور ۳۵، مزمور ۵۸ و مزمور ۵۹ است که در آنها دعایی تند و پرقدرت علیه یک دشمن انجام میشود.
سه) «این سخنانی ممکن است جنبۀ نسبتاً تکاندهندهای از انسانیت ارمیا را آشکار کند، اما با دیگر لعنتهایی که به نام خداوند گفته میشود مطابقت دارد (ر.ک. مزمور ۹:۱۳۷).» (هریسون)
ب. با ایشان به هنگام خشم خویش عمل نما: پیوند مشترک بین ارمیا ۱۸ و مزمورهای نفرین این است که هر دوی آنها انتقام خود را به خدا واگذار میکنند -به جای اینکه آن را خود بر عهده بگیرند. این برای کسی که بهشدت مورد ظلم قرار گرفته، انگیزۀ خوب و خداپسندانهای است.
یک) «بدیهی است که یهوه هیچ تعهدی نداشت که به همۀ سخنان خادم خود پاسخ دهد. در صورت لزوم، گاهی با کلامی دلگرمکننده (ارمیا ۲۱:۱۱-۲۳) و گاهی با کلامی سرزنشکننده (ارمیا ۵:۱۲-۶؛ ارمیا ۱۹:۱۵) پاسخ میداد.» (تامپسون)