فصل به فصل، آیه به آیه، استفاده آسان و همیشه رایگان!
ارمیا باب ۱۹ – توفِت
پیام در دروازۀ کوزهگران.
۱. آیات (۱-۲) آمادهسازی برای پیام.
خداوند چنین میفرماید: «برو و کوزهای سفالین از کوزهگر بخر، و برخی از مشایخ قوم و مشایخِ کاهنان را با خود برداشته، به وادی بِنهِنّوم که در آستانۀ دروازۀ کوزهگران است بیرون برو و سخنانی را که به تو میگویم، در آنجا اعلام کن.
الف. برو و کوزهای سفالین از کوزهگر بخر: در باب قبل، خدا در خانۀ کوزهگر به ارمیا درس داد. سپس خدا به ارمیا گفت که کوزهای سفالین بخرد تا از آن برای ارائۀ یک تصویر روحانی در حضور برخی از مشایخ قوم و مشایخِ کاهنان استفاده کند.
یک) کوزهای سفالین احتمالاً ظرفی کوچک از جنس سفال با گردنی باریک بود که بهراحتی شکسته میشد و در صورت شکسته شدن قابل مرمت نبود. «اسم عبری baqbuq (‘کوزۀ سفالی‘) یک نامآوا (onomatopoeic) است و به صدای آبی که از کوزه بیرون میریزد شباهت دارد. کوزههایی که در حفاریها کشف شدهاند، بین چهار تا ده اینچ ارتفاع دارند.» (فینبرگ)
دو) قرنها بعد، پولس رسول نوشت: امّا این گنجینه را در ظروفی خاکی داریم، تا آشکار باشد که این قدرت خارقالعاده از خداست نه از ما (دوم قرنتیان ۷:۴). منظور پولس این بود که گنجینه و جلال خدا در ظروف معمولی و عادی -قوم نجاتیافتۀ او- قرار میگیرد.
سه) نظر ارمیا متفاوت است. بعد از دیدار ارمیا از خانۀ کوزهگر (ارمیا ۱:۱۸-۱۱)، خدا به او نشان داد که اگر گِل از خود سرسختی نشان دهد، کوزهگر میتواند دوباره آن را به شکل جدیدی درآورد. حال در اینجا، آن گِل پخته شده و سفت و شکننده گشته است. «هر چقدر که ظرف سفالی هنگام ساخت قابلیت تغییر شکل دارد، به همان نسبت محصول نهایی غیرقابل تغییر است. اگر تا آن زمان معیوب باشد، دیگر کاری نمیشود کرد.» (کیدنر)
ب. به وادی بِنهِنّوم … بیرون برو: ارمیا قبلاً دو بار به این مکان وحشتناک در جنوب کوه معبد در اورشلیم اشاره کرده است (ارمیا ۲۳:۲، ۳۱:۷). از آن محل، هم بهعنوان محل دفع زباله (همراه با آتشی آرام و همیشگی) و هم بهعنوان محلی برای قربانی کردن کودکان استفاده میشد.
یک) «وادی بِنهِنّوم (ر.ک. ارمیا ۳۱:۷)، محلی در جنوب اورشلیم بود که در همان دوران برای پرستش مولِک مورد استفاده قرار میگرفت. در زمان یوشیا این عبادتگاه ویران شد و بعداً از آن وادی برای سوزاندن زبالهها و اجساد جنایتکاران استفاده شد.» (هریسون)
دو) در حال حاضر، هیچ مدرک باستانشناسی دال بر قربانی کردن گستردۀ انسانها یا کودکان در وادی بِنهِنّوم وجود ندارد. این موضوع ممکن است به این معنی باشد که این یک عمل نادر بوده و احتمالاً فقط در شرایط بسیار بحرانی انجام میشده است.
سه) وادی بِنهِنّوم، ایدۀ جهنمِ عهدجدید را به ما میدهد. جهنم یک کلمۀ یونانی است که از زبان عبری وام گرفته شده است. در مرقس ۴۳:۹-۴۴، وقتی عیسی از دوزخ (جهنم) صحبت میکرد، به این مکان در خارج از دیوارهای اورشلیم اشاره داشت که بهواسطۀ عبادت مولِک و قربانی کردن انسانها بیحرمت شده بود (دوم تواریخ ۱:۲۸-۳؛ ارمیا ۳۵:۳۲). همچنین محلی برای دفع زباله بود که زبالهها در آن سوزانده میشدند. کرمهای چرکین وادی بِنهِنّوم و آتش آرام و همیشگیاش، آن را به تصویری واضح و تأثیرگذار از سرنوشت ملعونان تبدیل کرده است. این مکان همچنین در مکاشفه ۱۳:۲۰-۱۵ «دریاچۀ آتش» نامیده میشود که برای ابلیس و فرشتگان او آماده شده است (متی ۴۱:۲۵).
چهار) «نام ‘دروازۀ کوزهگران‘ احتمالاً با دروازۀ خاکروبه (نحمیا ۱۳:۲ و غیره) یکی است و ممکن است نشاندهندۀ این باشد که از این وادی بهعنوان محلی برای دفع زباله استفاده میشده است.» (کاندال)
پنج) «نام دروازه ممکن است ریشه در این واقعیت داشته باشد که کوزهگرانی که نزدیک این دروازه کار میکردند، ظروف شکستۀ خود را در بیرونِ این دروازه میریختند.» (تامپسون)
۲. آیۀ (۳) آغاز پیام در دروازۀ کوزهگران.
بگو، «ای پادشاهان یهودا و ای ساکنان اورشلیم، کلام خداوند را بشنوید! خداوند لشکرها، خدای اسرائیل، چنین میفرماید: اینک چنان بلایی بر این مکان خواهم آورد که گوش هر کس بشنود، صدا کند!»
الف. ای پادشاهان یهودا … کلام خداوند را بشنوید! لازم بود که پادشاهان یهودا داوری آیندۀ خدا در مورد وادی بِنهِنّوم را بشنوند، زیرا حتی برخی از پادشاهان یهودا نیز کودکان خود را در آنجا قربانی میکردند.
یک) «او از کلمۀ ‘پادشاهان‘ به صورت جمع استفاده کرد زیرا این پیام نه تنها برای پادشاه حاکم بلکه برای کل سلسلهای بود که مسئول چنین ارتدادی بودند.» (فینبرگ)
دو) «آحاز، پادشاه اسرائیل، پسر خود را در آتش قربانی کرد (دوم پادشاهان ۳:۱۶). همین اتفاق در روزگار منسی نیز رخ داد، زمانی که کودکان برای خدایان کنعان قربانی میشدند (دوم پادشاهان 6:21).» (رایکن)
ب. اینک چنان بلایی بر این مکان خواهم آورد که گوش هر کس بشنود، صدا کند: خدا مانند گذشته وعده داد که بر این مکان، که در آن بتپرستی و قربانی کودکان انجام میشود، ویرانی و بلایی بزرگ وارد خواهد کرد.
۳. آیات (۴-۵) دلیلِ بلای پیشِ رو.
زیرا مرا ترک کردهاند و این مکان را با سوزاندنِ بخور برای خدایانِ غیر بیحرمت ساختهاند، خدایانی که نه خود میشناختند، نه پدرانشان و نه پادشاهان یهودا. آنان این مکان را از خونِ بیگناهان آکندهاند و برای بَعَل مکانهای بلند بنا کردهاند تا پسرانشان را چون قربانیِ تمامسوز برای بَعَل بسوزانند، کاری که من هرگز بدان امر نفرموده و چیزی دربارهاش نگفته بودم و حتی از خاطرم نگذشته بود.
الف. زیرا مرا ترک کردهاند و این مکان را … بیحرمت ساختهاند: ایدۀ قربانی کردن انسان -به صورت نادر یا رایج- از نظر خدا بسیار توهینآمیز بود و آنها با چنین عملی آن مکان را بیحرمت ساخته بودند. سرکشی یهودا آنها را از یهوه بسیار دور کرد.
یک) «فعل nicker، به معنای ‘بیگانه ساختن‘ (‘بیحرمت ساختن‘) یک اصطلاح واضح و بسیار روشنگر است. اینجا مکانی غیر ملی شده بود، طوری که نمیشد آن را بهعنوان بخشی از اسرائیل به رسمیت شناخت.» (تامپسون)
ب. آنان این مکان را از خونِ بیگناهان آکندهاند: یا قربانی کردن کودکان بسیار گستردهتر از آن چیزی بوده است که باستانشناسان تأیید کردهاند، یا حتی ذرهای از این گناه هولناک نیز از نظر خدا جرمی بسیار عظیم بوده است.
ج. تا پسرانشان را چون قربانیِ تمامسوز برای بَعَل بسوزانند: قربانی کردن کودکان با خدای کنعانی معروف به مولِک مرتبط بود (لاویان ۲:۲۰-۵، ارمیا ۳۵:۳۲). دستکم در برخی موارد، چنین قربانیهایی به بَعَل نیز تقدیم میشد.
یک) «ویران شدن عبادتگاه در وادی بِنهِنّوم در ایام یوشیا بهطور خاص در دوم پادشاهان ۱۰:۲۳ ذکر شده است. ظاهراً این قربانیها در زمان یِهویاقیم احیا شد، و ارمیا به همین دلیل او را مورد خطاب قرار داد.» (تامپسون)
دو) «تقدیم قربانی کودکان به بَعَل، تحت عنوان پادشاه، گاهی اوقات صرفاً بهعنوان مراسمی برای وقف کودکان نشان داده میشود که در آن، کودک را بدون اینکه آسیب ببیند از روی آتش به سمت بت عبور میدادند… آیات ارمیا ۵:۱۹ و ۳۱:۷ شکی باقی نمیگذارند که اینها قربانیهای تمامسوز واقعی بودند، هرچند که ممکن است به صورت زنده سوزانده نشده بودند.» (کیدنر)
د. کاری که من هرگز بدان امر نفرموده و چیزی دربارهاش نگفته بودم و حتی از خاطرم نگذشته بود: برخلاف بسیاری از خدایان کنعانی، یهوه هرگز به قربانی کردن انسان فرمان نداد. به نحوی، خدا میگوید که هرگز از خاطر او هم نگذشته است که چنین چیزی بخواهد؛ این امر کاملاً بر خلاف ذات او بود.
یک) مداخلۀ خدا در واقعۀ قربانی کردن اسحاق توسط ابراهیم و متوقف کردن آن (پیدایش ۲۲)، شیوۀ او برای تأکید بر این نکته بود که: «من قربانی انسانی نمیخواهم.»
۴. آیات (۶-۹) شرح بلای پیشِ رو.
پس خداوند میفرماید: هان ایامی فرا میرسد که این مکان نه توفِت و نه وادی بِنهِنّوم، بلکه وادی ’کشتار‘ نامیده خواهد شد. «”زیرا من در این مکان نقشههای یهودا و اورشلیم را باطل خواهم کرد و آنان را در برابر دشمنانشان به دَم شمشیر و به دست کسانی که قصد جانشان دارند، از پا در خواهم آورد؛ و اجسادشان را خوراک پرندگان هوا و جانوران زمین خواهم ساخت. من این شهر را مایۀ حیرت و انگشت به دهان ماندنِ مردمان خواهم ساخت، چندان که هر که از آن عبور کند، متحیر شده، از دیدن همۀ صدماتش انگشت به دهان مانَد. گوشت تن پسران و دخترانشان را به ایشان خواهم خورانید؛ در محاصره و تنگیای که دشمنان ایشان و آنان که قصد جانشان دارند بر ایشان وارد خواهند آورد، هر یک گوشت تن همسایۀ خویش را خواهند خورد.»
الف. این مکان نه توفِت و نه …: توفِت نام دیگری برای وادی بِنهِنّوم بود. این نام آن را با اعمال بتپرستی و قربانی کردن کودکان مرتبط میکرد.
یک) «توفِت احتمالاً از کلمۀ عبری به معنای ‘آتشگاه‘ گرفته شده است (ر.ک. اشعیا ۳۳:۳۰).» (کاندال) به گفته رونی سیمون، راهنمای تور اسرائیلی، در زبان عبری مدرن این کلمه هنوز با آتش مرتبط است. اگر کسی را زیر آتش گلوله بگیرند، میتواند بگوید «من زیر توفِت (آتش) هستم.» کیدنر همچنین خاطرنشان میکند که نام توفِت با بوشِت، کلمۀ عبری به معنای «شرم» همقافیه است.
ب. این مکان نه توفِت و نه وادی بِنهِنّوم، بلکه وادی ’کشتار‘ نامیده خواهد شد: خدا در اینجا وعدهای که اولین بار در ارمیا ۳۲:۷ ثبت شده است را تکرار کرد -اینکه او بتپرستی یهودا و اعمال ظالمانۀ قربانی کردن انسانها را با داوری ویرانگر پاسخ میدهد. در آن وادی کشتار وحشتناکی رخ خواهد داد.
یک) اجساد مردگان در آن مکان به دلیل عدم دفن مناسب و بهخاطر تبدیل شدن به خوراک پرندگان لاشخور و جانوران زمین، مورد بیحرمتی قرار خواهد گرفت.
دو) «دفن نشدن جسد و در نتیجه، خوراک جوندگان و پرندگان مردهخوار شدن، وحشتی توصیفناپذیر برای عبرانیان باستان بود. از قضا، مکان مقدس آنها به گورستان آنها تبدیل خواهد شد، زیرا سرزمین ارزشمند آنها ویران شده بود.» (هریسون)
ج. من در این مکان نقشههای یهودا و اورشلیم را باطل خواهم کرد: از آنجایی که این عبارت در اصل شبیه کلمهای است که برای توصیف کوزۀ سفالی استفاده شد، برخی فکر میکنند که ارمیا هنگام گفتن این عبارت، کوزه را بهطور نمادین خالی کرده است.
یک) «کلمۀ baqqot در نسخۀ مازورتی، به معنای من باطل خواهم کرد (آیۀ ۷) با کلمۀ ‘کوزه‘ (baqbuq) شباهت آوایی دارد. ممکن است نبی هنگام گفتن این کلمات، کوزه را به صورت نمادین خالی کرده باشد.» (هریسون)
د. من این شهر را مایۀ حیرت و انگشت به دهان ماندنِ مردمان خواهم ساخت، چندان که هر که از آن عبور کند، متحیر شده، از دیدن همۀ صدماتش انگشت به دهان مانَد: این بلا هم از نظر مرگ مردم و هم از نظر ویرانی شهر مورد توجه خواهد بود.
ه. گوشت تن پسران و دخترانشان را به ایشان خواهم خورانید: آدمخواری دامنگیر مردم شهر خواهد شد، مانند سامره (پایتخت سابق اسرائیل) که در محاصره آشوریان بود (دوم پادشاهان ۲۶:۶-۲۹) و بهعنوان لعنتی که بر اسرائیل نامطیع وعده داده شد (تثنیه ۵۳:۲۸-۵۷). همۀ این اتفاقات مردم اورشلیم را در تنگی و ناامیدی قرار خواهد داد.
نشانۀ کوزۀ شکسته.
۱. آیات (۱۰-۱۱) شکستن کوزه.
«سپس کوزه را در برابر دیدگان مردانی که همراه تو میروند، بشکن، و بدیشان بگو، ”خداوند لشکرها چنین میفرماید: چنانکه کسی کوزۀ کوزهگر را میشکند و دیگر آن را مرمت نتوان کرد، من نیز این قوم و این شهر را خواهم شکست. و اجساد را در توفِت دفن خواهند کرد، زیرا جایی دیگر برای دفن کردن باقی نخواهد بود.»
الف. من نیز این قوم و این شهر را خواهم شکست: خدا به ارمیا گفت که کوزۀ سفالی را بهعنوان تصویری از نابودی پیشِ رو بشکند. کوزۀ سفالی بهسرعت و بهطور کامل شکسته خواهد شد و خدا نیز به همین صورت یهودا و اورشلیم را داوری خواهد کرد.
یک) «اگر یک انسان یا یک قوم، با وجود همۀ صبر و فیض خدا، بر شرارت و سرکشی پافشاری کند، آنگاه شکسته و تکه تکه خواهد شد. در هدف نجاتبخش یهوه، مدارا کردن با گناه هولناکترین شرارت است.» (مورگان)
ب. اجساد را در توفِت دفن خواهند کرد، زیرا جایی دیگر برای دفن کردن باقی نخواهد بود: خدا خواست که این نمایش در وادی بِنهِنّوم (توفِت) اجرا شود، زیرا در اینجاست که اجساد کشتهشدگان در گورهای دستهجمعی دفن خواهند شد.
۲. آیات (۱۲-۱۳) معنای کوزۀ شکسته.
آری، خداوند میفرماید با این شهر و ساکنانش چنین خواهم کرد و این شهر را همچون توفِت خواهم ساخت. خانههای اورشلیم و خانههای پادشاهان یهودا همچون مکانِ توفِت نجس خواهد شد، یعنی همۀ خانههایی که بر بامهایشان بخور برای تمامی لشکر آسمان سوزانیدند و هدایای ریختنی به خدایانِ غیر تقدیم کردند.»»
الف. و این شهر را همچون توفِت خواهم ساخت: وادی بِنهِنّوم زبالهدانی نفرتانگیز و محلی برای سوختن بود؛ تمام اورشلیم شاهد چنین تخریبی خواهند بود. آنها مانند آن کوزۀ شکسته نابود خواهند شد.
ب. همۀ خانههایی که بر بامهایشان بخور برای تمامی لشکر آسمان سوزانیدند: چون بتپرستی در تمام این شهر گسترش یافته بود، خدا تمام این شهر را ویران خواهد کرد.
۳. آیات (۱۴-۱۵) پس از پیام کوزۀ شکسته.
سپس اِرمیا از توفِت که خداوند او را به جهت نبوّت کردن بدانجا فرستاده بود، بازگشت و در صحن خانۀ خداوند ایستاده، خطاب به همۀ مردم گفت: «خداوند لشکرها، خدای اسرائیل، چنین میفرماید، اینک من بر این شهر و همۀ شهرهای اطراف، تمامی بلایایی را که بر ضد آن اعلام کردهام، وارد خواهم آورد، زیرا که گردن خود را سخت ساخته، کلام مرا نشنیدند.»
الف. در صحن خانۀ خداوند ایستاده: ارمیا پادشاهان و حاکمان را فراخواند تا سخنان او را بشنوند و نمایش نبوت کوزۀ شکستۀ او را ببینند. احتمالاً تعداد کمی از آنها به خود زحمت دادند تا به آنجا بروند. ارمیا بهخاطر کسانی که برای شنیدن و دیدن او نیامده بودند، پیام خود را در خانۀ خداوند اعلام کرد.
ب. زیرا که گردن خود را سخت ساخته، کلام مرا نشنیدند: بزرگترین گناه یهودا و اورشلیم، گناهان خاص آنها نبود، بلکه سرکشی و امتناع آنها از شنیدن پیام خدا و دریافت کلام و تأدیب او بود.
یک) «دستشان بر گوش، گوششان در گردن، گردنشان در دل، و دلشان در سرکشی است». (ترپ)