فصل به فصل، آیه به آیه، استفاده آسان و همیشه رایگان!
ارمیا باب ۳۳ – وعدههایی از زندان
از ویرانی تا بازسازی.
۱. آیات (۱-۳) چیزهای عظیم.
در همان حال که اِرمیا هنوز در حیاط قراولان محبوس بود، کلام خداوند بار دیگر بر او نازل شده، گفت: «خداوندی که زمین را آفرید، خداوندی که آن را شکل داده، مستحکم فرمود، و نامش یهوه است، چنین میگوید: مرا بخوان که تو را اجابت خواهم کرد و تو را از چیزهای عظیم و مخفی که ندانستهای، آگاه خواهم ساخت.
الف. در همان حال که اِرمیا هنوز در حیاط قراولان محبوس بود: این کلام نیز مانند ارمیا ۳۲ هنگام محاصرۀ نهایی و وحشتناک بابلیان علیه اورشلیم در سالهای آخر سلطنت صِدِقیای پادشاه به ارمیا نازل شد. صِدِقیا ارمیا را در زندان سلطنتی حبس کرد چون او در نام خداوند موعظه کرده بود که بابلیان موفق خواهند شد (ارمیا ۱:۳۲-۵).
ب. خداوندی که زمین را آفرید، خداوندی که آن را شکل داده، مستحکم فرمود: در این بخش بر نام یهوه (خداوند) تأکید زیادی شده است، نامی که بر رابطۀ عهدی او با اسرائیل تأکید میکند. خدا از وفاداری خود به آن عهد سخن خواهد گفت.
ج. مرا بخوان که تو را اجابت خواهم کرد و تو را از چیزهای عظیم و مخفی که ندانستهای، آگاه خواهم ساخت: خدا از ارمیا و همۀ کسانی که کلام او را شنیدند دعوت کرد تا با دعا و ایمان نزد او بیایند و مطمئن باشند که آنها را اجابت میکند. با توجه به آن شرایط، این وعده به صورت خاصی قابل توجه است: تحمل وحشت یک محاصره و تحقق زودهنگام داوری موعود. از آنجایی که داوری در آستانۀ وقوع بود، خدا به ارمیا و اورشلیم دربارۀ امید، دعوت و ایمان سخن گفت.
یک) «او به ما میگوید، مرا بخوان، مرا بخوان. دعای کم، برکت کم؛ دعای بیشتر، برکت بیشتر؛ دعای بسیار، برکت بسیار.» (مایر)
دو) چیزهای عظیم: «در نسخۀ مازورتی، besurot، (نسخۀ RSV، چیزهای مخفی)، معمولاً به معنای ‘غیرقابل دسترس‘ است، و در اینجا به معنای چیزی فراتر از شناخت بشر میباشد.» (هریسون)
سه) «چیزهایی که آشکار خواهند شد، ‘کاوشناپذیر ‘هستند (واژهی عبری بَسور، بهطور تحتالفظی، ‘دستنیافتنی ‘)، زیرا آنها فراتر از شناخت بشری هستند. صفت اصلی بَسور (basur) برای توصیف شهرهای حصاردار کنعان در تثنیه ۲۸:۱ (‘حصارهایشان سر به فلک کشیده‘) به کار رفته است؛ و در اینجا به اموری اشاره دارد که بسیار فراتر از درک بشری بوده و مستلزم مکاشفۀ الهی هستند.» (فینبرگ)
۲. آیات (۴-۹) بازسازی شهر ویران شده.
زیرا یهوه خدای اسرائیل دربارۀ خانههای این شهر و خانههای پادشاهان یهودا که ویران شده تا از آنها سنگرها در برابر خاکریزهای محاصره و در برابر شمشیر ساخته شود، چنین میفرماید: آنها میآیند تا با کَلدانیان بجنگند و آن خانهها را از اجساد کسانی که من در خشم و غضب خود خواهم کُشت پر کنند، زیرا من به سبب تمامی شرارت آنها، روی خود را از این شهر پوشانیدهام.
«با این همه، سلامتی و شفا را به این شهر باز خواهم گردانید و آنان را شفا بخشیده، سلامتی و امنیت را به فراوانی بدیشان خواهم رسانید. و سعادت را به یهودا و اسرائیل بازآورده، آنان را همچون گذشته بنا خواهم کرد. من ایشان را از تمامی گناهانی که به من ورزیدهاند پاک خواهم ساخت، و تمامی تقصیرهای ایشان را که بدانها بر من گناه ورزیده و از من سر پیچیدهاند، خواهم آمرزید. آنگاه این شهر برای من در حضور تمامی قومهای زمین که دربارۀ جملۀ احسانهای من در حق ایشان خواهند شنید، مایۀ شهرت و شادی و ستایش و حرمت خواهد بود. و آنها به سبب فراوانی سعادت و سلامتی که برای آن فراهم خواهم آورد، حیران و لرزان خواهند بود.
الف. دربارۀ خانههای این شهر و خانههای پادشاهان یهودا که ویران شده تا از آنها سنگرها … ساخته شود: خداوند این سخنان را با توجه به خانههایی گفت که در اورشلیم خراب شده بودند تا از آنها برای انجام کارهای دفاعی در برابر مهاجمان بابل استفاده شود. این یک منظرۀ ناراحتکننده و ناامیدکننده بود -اما حقیقت وعدۀ خدا برای احیا و بازسازی را از بین نبرد.
ب. آنها میآیند تا با کَلدانیان بجنگند و آن خانهها را از اجساد کسانی که من در خشم و غضب خود خواهم کُشت پر کنند: آنها برای دفاع از شهر افراد زیادی را به کار گرفتند، اما اینها هیچ فایدهای نخواهد داشت. آنها باید به کلام قبلی خداوند گوش میدادند که داوری اجتنابناپذیر خدا از طریق بابلیان را اعلام میکرد.
ج. با این همه، سلامتی و شفا را به این شهر باز خواهم گردانید: اورشلیم از مرگ و ویرانی پر شد، و خدا وعده داد که برای این شهر سلامتی و شفا به ارمغان بیاورد و امنیت را به فراوانی بدیشان برساند. وعدهها به گونهای بیان شدهاند که شامل بازسازی در زمان نحمیا و عزرا نیز میشود، اما فقط در عهد تازه به صورت واقعی محقق میشوند.
• سعادت را به یهودا و اسرائیل بازآورده، آنان را همچون گذشته بنا خواهم کرد: در عهد تازه، خدا روزی قوم پراکندۀ خود را از هر دو پادشاهی جنوبی و شمالی جمع خواهد کرد.
• من ایشان را از تمامی گناهانی که به من ورزیدهاند پاک خواهم ساخت: در عهد تازه، خدا آمرزش گناه را به صورت خاصی عطا خواهد کرد، طوری که گناهان تنها پوشانده نمیشوند، بلکه از بین میروند.
• این شهر برای من … مایۀ شهرت و شادی و ستایش و حرمت خواهد بود: در عهد تازه، خدا رابطهاش را با قوم چنان بازسازی خواهد کرد که اسرائیل به جای بدنام کردن او، باعث حرمت او خواهد شد.
یک) «چیزهای عظیم و غیرقابل کشف اکنون آشکار میشود. خداوند شفا، سلامتی، امنیت، بازسازی، پاکسازی و آمرزش به ارمغان خواهد آورد.» (تامپسون)
دو) من ایشان را … پاک خواهم ساخت … خواهم آمرزید: «پاکسازی، ناپاکی و نجاست و تقصیر را به لحاظ اخلاقی از بین میبرد. آمرزش، خطاکار را به رابطهای پر از رحمت و مشارکت بازمی گرداند. خدا جانهای ناپاک را هرگز نمیآمرزد؛ ابتدا آنها را پاک میسازد. آمرزش بدون پاکسازی، باعث تداوم ناپاکی میشود و بنابراین، قانون اخلاقی را به صورت جبرانناپذیری نقض میکند.» (مورگان)
د. آنها به سبب فراوانی سعادت و سلامتی که برای آن فراهم خواهم آورد، حیران و لرزان خواهند بود: تضاد موجود در اینجا قابل توجه است. زمانی که ارمیا این نبوت را اعلام کرد، قوم خدا بهخاطر نابودی و مرگ، حیران و لرزان بودند. در اینجا بهخاطر عظمت برکت خدا در بازگرداندن و احیای قومش حیران و لرزان خواهند بود.
۳. آیات (۱۰-۱۱) بانگ شور و شعف.
«خداوند چنین میفرماید: در این مکان که دربارهاش میگویید: ”ویرانهای است خالی از انسان و حیوان“، یعنی در شهرهای یهودا و کوچههای اورشلیم که متروک و خالی از انسان و سَکَنه و حیوانات است، بار دیگر بانگ شور و شعف شنیده خواهد شد و آواز عروس و داماد و آواز کسانی که هدایای تشکر به خانۀ خداوند آورده، میخوانند:
«”خداوند لشکرها را سپاس گویید،
زیرا خداوند نیکوست
و محبتش جاودانه است!“
زیرا خداوند میفرماید: من سعادت را همچون گذشته به این سرزمین باز خواهم گردانید.
الف. در این مکان … شنیده خواهد شد: هنگام محاصره از اورشلیم صداهای وحشتناکی شنیده میشد. میتوان صدای فریادها، گریهها، نالهها و صدای سقوط و ویرانی را تصور کرد. آن صداهای وحشتناک سرانجام با سکوتی وحشتناک جایگزین شد -اورشلیم متروک و خالی از انسان و سَکَنه و حیوانات شد. خدا وعده داد صداهای بهتری از این شهر بلند خواهد شد.
ب. بانگ شور و شعف: اورشلیم بعد از بازسازی، به جای آن صداهای وحشتناک یا آن سکوتِ وحشتناکتر، از صدای شاد مردمان سعادتمند و کامیاب پر خواهد شد. صدایی مانند آنچه که در بهترین مهمانیها شنیده میشود -صدای جشن عروسی، با آواز عروس و داماد.
یک) «بانگ شور و شعف و آواز عروس و داماد، بار دیگر شنیده خواهد شد –در تضاد با سخنان داوری ارمیای نبی در ارمیا ۳۴:۷؛ ارمیا ۹:۱۶؛ ارمیا ۱۰:۲۵.» (تامپسون)
ج. خداوند لشکرها را سپاس گویید، زیرا خداوند نیکوست و محبتش جاودانه است: به جای فریادهای دردناک از شهری که در معرض داوری است، صدای مردمی شنیده خواهد شد که خدا را بهخاطر نیکویی و محبت جاودانهاش ستایش میکنند.
یک) «شور و شعف نه تنها در روابط قوم خدا، بلکه در پرستش آنها در معبد خدا نیز یک علامت تعیینکننده خواهد بود. این کلمات همان نیایشهایی بودند که سرایندگان لاوی در خدمات معبد استفاده میکردند (مزمور ۱:۱۰۶) و نشان میداد که معبد بازسازی خواهد شد و مانند دوران پیش از تبعید، خدمت در آن از نو برقرار خواهد گشت.» (فینبرگ)
۴. آیات (۱۲-۱۳) گستردگی حیرتآور احیا و بازسازی.
«خداوند لشکرها چنین میفرماید: در اینجا که ویرانه و از انسان و حیوان خالی است، و در تمامی شهرهایش، بار دیگر مکانهایی خواهد بود که شبانان در آن گلهها را بخوابانند. و خداوند میگوید که در شهرهای کوهستان و شهرهای نواحی کمارتفاع و شهرهای نِگِب، و در سرزمین بنیامین و حوالی اورشلیم و شهرهای یهودا، گوسفندان بار دیگر از زیرِ دست شمارندگان خواهند گذشت.
الف. بار دیگر مکانهایی خواهد بود که شبانان در آن گلهها را بخوابانند: در شهری که تحت محاصره است هرج و مرج و ناامیدی وجود دارد، اما در عوض در شهری که احیا و بازسازی شده است، آرامش و نیکویی وجود خواهد داشت.
ب. در شهرهای کوهستان و شهرهای نواحی کمارتفاع: خداوند مناطق مختلف جغرافیایی سرزمین اسرائیل را توصیف کرد و توضیح داد که وعدۀ بازسازی و احیا شامل تمام این مناطق خواهد بود. نه تنها اورشلیم، بلکه تمام سرزمین بازسازی خواهند شد.
یک) زیرِ دست شمارندگان خواهند گذشت: «نسخۀ تارگوم بهطرز عجیبی در اینجا یک تعبیر مسیحایی دارد و به جای شمارندگان از کلمۀ ‘مسیح‘ استفاده میکند.» (فینبرگ)
دو) «او حتی ممکن است هر یک از آنها را هنگام عبور از درب ورودی لمس کرده باشد.» (تامپسون)
۵. آیات (۱۴-۱۸) قطعیتِ وعده به خاندان داوود.
«خداوند میفرماید: هان روزهایی میآید که به آن وعدۀ نیکو که به خاندان اسرائیل و خاندان یهودا دادم، وفا خواهم کرد. در آن ایام و در آن زمان برای داوود شاخهای عادل خواهم رویانید که عدل و انصاف را در این سرزمین به اجرا در خواهد آورد. در آن ایام یهودا نجات خواهد یافت، و اورشلیم در امنیت به سر خواهد بُرد. و نامی که بدان نامیده خواهد شد این است: ”یهوه، عدالت ماست!“
«زیرا خداوند چنین میفرماید: داوود کسی را که بر تخت پادشاهی خاندان اسرائیل بنشیند، هرگز کم نخواهد داشت؛ و لاویانِ کاهن نیز کسی را که به حضور من قربانیهای تمامسوز تقدیم دارد و هدایای آردی بسوزاند و پیوسته قربانیها ذبح کند، هرگز کم نخواهند داشت.»
الف. به آن وعدۀ نیکو … وفا خواهم کرد: این وعدههای بازسازی و احیا -که تا حدی در زمان عزرا و نحمیا تحقق یافته بود، با تکمیل عهد تازه به طور کامل به انجام رسید- این وعدهها تضاد قابل توجهی با نابودی فعلی در یهودا و اورشلیم داشت. خدا آن وعدهها را برای ایجاد اطمینان و تأکید دوباره تکرار میکند.
یک) «این متن زیبا (ارمیا ۱۴:۳۳-۲۶) در نسخۀ LXX (هفتادتنان) وجود ندارد و بنابراین مورد توجه بسیاری از مفسران قرار گرفته است.» (فینبرگ)
ب. در آن ایام و در آن زمان برای داوود شاخهای عادل خواهم رویانید: در زمینۀ وعدههای عهد تازه، خدا وعده داد که شاخهای عادل از نسل داوود به وجود خواهد آورد (مانند اشعیا ۲:۴ و اشعیا ۱:۱۱؛ مانند ارمیا ۵:۲۳).
یک) ارمیا به اندازۀ اشعیا در مورد مسیح آینده نبوت نمیکند، اما با این وجود تصویری اجمالی از مسیح بهعنوان چشمۀ آب حیات (ارمیا ۱۳:۲)، شبان نیکو (ارمیا ۴:۲۳؛ ۱۰:۳۱)، شاخۀ عادل (ارمیا ۵:۲۳)، ولی (نجاتدهنده) (ارمیا ۳۴:۵۰)، یهوه عدالت ما (ارمیا ۶:۲۳) و داوود پادشاه (ارمیا ۹:۳۰) ارائه میدهد.» (هریسون)
ج. عدل و انصاف را در این سرزمین به اجرا در خواهد آورد: وعدههای بزرگ برای احیا و برکت که از تکمیل عهد تازه به دست میآید، از طریق مردی منصوبشده، شاخهای عادل، که از نسل داوود است خواهد آمد. او نه تنها بر اورشلیم و اسرائیل، بلکه بر زمین نیز سلطنت خواهد کرد و عدل و انصاف را به ارمغان خواهد آورد.
د. نامی که بدان نامیده خواهد شد این است: یهوه، عدالت ماست! این نام، عنوان اورشلیم بازسازی شده در زمان مسیح خواهد بود، شاخهای از نسل داوود. دیگر جایی برای بتپرستی، سرکشی، شرم و ویرانیِ حاصل از اینها نخواهد بود. اورشلیم، شهر و قومی خواهد بود که حقیقتاً عدالت خود را در یهوه خواهد یافت.
یک) «در اینجا به انصاف و عدالت شخصیت داده شده است و حضور آنها در یهودا و اورشلیم برای آنها نجات و امنیت به ارمغان میآورد. نامی که در ارمیا ۶:۲۳ به مسیح داده شده، در اینجا به اورشلیم داده میشود. او میتواند نامی یکسان با مسیح داشته باشد، زیرا عدالتی را منعکس میکند که مسیح به او عطا مینماید.» (فینبرگ)
دو) «با اینحال، نیازی نیست نام شهر را بهعنوان تمثیلی از کلیسای عهدجدید تلقی کنیم. در اینجا بر چه مبنایی میتوان اعطای چنین مفهومی را توجیه کرد؟ اورشلیم به نام او نامیده خواهد شد، زیرا اورشلیم در طبیعت او شریک خواهد شد، که با بخشندگی به او اعطا شده است.» (فینبرگ)
ویژگی دائمی عهد خدا.
۱. آیات (۱۹-۲۲) عهد خدا با داوود مانند روز و شب قطعی است.
کلام خداوند بر اِرمیا نازل شده، گفت: «خداوند چنین میفرماید: اگر عهد مرا با روز و عهد مرا با شب باطل توانید کرد به گونهای که روز و شب در وقت خود نشود، آنگاه عهد من با خادم من داوود نیز باطل خواهد شد، به گونهای که او را پسری نخواهد بود که بر تخت او سلطنت کند، و نیز با خدمتگزارانم، لاویانِ کاهن. چنانکه لشکر آسمان را نتوان شمرد و ریگ دریا را اندازه نتوان گرفت، به همین سان من نیز نسل خادم خود داوود و لاویان را که مرا خدمت میکنند، بیشمار خواهم گردانید.»
الف. اگر عهد مرا با روز و عهد مرا با شب باطل توانید کرد: عهد خدا با داوود -وعدۀ آمدن و سلطنت مسیح از نسل او (دوم سموئیل ۷: ۱۲-۱۶)- به اندازۀ روز و شب قطعی بود.
ب. او را پسری نخواهد بود که بر تخت او سلطنت کند، و نیز با خدمتگزارانم، لاویانِ کاهن: مسیح موعود بر تخت داوود سلطنت خواهد کرد و بسیاری از اطرافیان مسیح نیز همراه با او سلطنت خواهند کرد.
یک) «یک قوم هرقدر هم که سعادتمند باشند، بدون پادشاه و کاهنان، خود را چیزی جز گروهی از مردم فرومایه نخواهند پنداشت: پس اینجا نقطۀ اوج وعده است.» (کیدنر)
دو) «این سلسلۀ موعود، دائمی خواهد بود و دارای جانشینانی از کاهنان لاوی خواهد بود که یک خدمت معتبر را ایجاد خواهند کرد.» (هریسون)
سه) این سخنان بیانگر سلطنت دائمی نسل داوود و خدمت کاهنان لاوی نیست؛ بیانگر یک سلطنت و خدمت بیپایان است.
ج. به همین سان من نیز نسل خادم خود داوود و لاویان را که مرا خدمت میکنند، بیشمار خواهم گردانید: خدا وعده داد که خادمان بیشماری از نسل داوود در کنار مسیح خدمت خواهند کرد. این وعده در جماعت عظیمی که در عهد تازه با عیسی سلطنت میکنند تحقق مییابد (مکاشفه ۹:۷-۱۰).
یک) «در مورد این عهد که داوود کسی را که بر تخت پادشاهی خاندان اسرائیل بنشیند، هرگز کم نخواهد داشت (ارمیا ۱۷:۳۳، ۲۱)، میبینیم که تحقق آن در شخص مسیح بسیار فراتر از انتظار است (مکاشفه ۱۵:۱۱؛ ۱۶:۲۲). همین امر در مورد وعده به کاهنان لاوی نیز صادق است، زیرا تمام کار کفارۀ آنها به کمال و تا ابد توسط او انجام شد، و نقش آنها در تقدیم ‘قربانی سپاس‘ در کهانت سلطنتی ایمانداران تداوم و گسترش یافته است.» (کیدنر)
دو) «با اینحال، وعدۀ موجود در این متن به عوامل پنهان در تحقق آن هیچ اشارهای نمیکند، اما (همانطور که اِی. دابلیو. استرین (A.W. Streane) میگوید) ‘این وعده ظاهری یهودی بر خود دارد، و این تنها راهی بود که بهوسیلۀ آن میتوانست چنین مفهومی را به مخاطبین ارائه کند.‘» (کیدنر)
سه) «پادشاهی و کهانت، دو پایۀ حکومت خدا در عهدعتیق بودند. در روزگار ارمیا درست زمانی که به نظر میرسد اینها بیشتر از هر چیزی در معرض خطر نابودی قرار دارند، خدا با وعدهای برگشتناپذیر اعلام میکند که آنها تا ابد ادامه خواهند داشت.» (فینبرگ)
۲. آیات (۲۳-۲۴) سخنان کسانی که قوم خدا را خوار میشمارند.
و کلام خداوند بر اِرمیا نازل شده، گفت: «آیا به سخن این مردمان توجه نکردهای که میگویند: ”خداوند آن دو طایفه را که برگزیده بود، ترک کرده است“؟ پس قومِ مرا خوار میشمارند و دیگر ایشان را قومی نمیانگارند.
الف. خداوند آن دو طایفه را که برگزیده بود، ترک کرده است: آن دو طایفه، پادشاهی شمالی اسرائیل و پادشاهی جنوبی یهودا هستند. عدهای بودند (و امروز هم هستند) که میگفتند هرچند خدا زمانی آنها را انتخاب کرد، اما اکنون آنها را ترک کرده است.
ب. قومِ مرا خوار میشمارند و دیگر ایشان را قومی نمیانگارند: خدا در مورد کسانی که فکر میکردند اسرائیل از محبت یا نقشۀ خدا دور شده است گفت که آنها قوم او را خوار میشمارند و بنابراین مرتکب گناه شدهاند. آنها تداوم اسرائیل را بهعنوان یک قوم انکار کردند، یعنی بهعنوان قومی که خدا برای آنها نقشه و هدف خاصی داشت، و بهعنوان قومی در برابر خود -نه تنها در برابر خدا، بلکه در برابر جهان.
یک) هدف خدا در این عهد تازه بسیار فراتر از اسرائیل است، اما هرگز اسرائیل را رها نمیکند. کسانی که میگویند خدا اسرائیل را ترک کرده است و کار او با آنها بهعنوان یک قوم به پایان رسیده است، با خوار شمردن قوم خدا مرتکب گناه بزرگی میشوند.
۳. آیات (۲۵-۲۶) تکرار وعده.
اما خداوند چنین میفرماید: اگر من با روز و شب عهد نبسته و قانونهای آسمان و زمین را برقرار نکرده باشم، در آن صورت نسل یعقوب و خادم خود داوود را نیز ترک خواهم کرد، و از نسل او کسی را به حکمرانی بر نسل ابراهیم و اسحاق و یعقوب بر نخواهم گزید. زیرا بهیقین سعادت گذشته را به این سرزمین باز خواهم گردانید، و دیگر بار بر ایشان رحم خواهم کرد.»
الف. اگر من با روز و شب عهد نبسته: خدا تصویری که در ارمیا ۱۹:۳۳-۲۱ به کار رفته بود را دوباره تکرار کرد تا بر ادامۀ عهد تأکید کند.
یک) «خدا خورشید و ماه را روی میز معامله قرار داد. او اجسام آسمانی را بهعنوان ضمانت برای وعدۀ عهد خود قرار داد. اگر روزی خدا در فراهمکردن پادشاهی جاودان یا کاهنی همیشگی کوتاهی کند، آنگاه خورشید و ماه از آنِ شما خواهد بود!» (رایکن)
دو) «اگر خدا به کوچکترین وعدهاش به قوم عمل نکند، طبیعت به کلی فرو خواهد پاشید.» (فینبرگ)
سه) «در ضمن، لازم به ذکر است که این آیات بخشی از پایه و اساس مطالعات علوم نوین را تشکیل میدهند. آنها بر این امر تأکید میکنند که منظم بودن روز و شب محصول تصادف تکاملی نیست. بلکه خدا با خورشید و ماه عهد بسته است.» (رایکن)
ب. بر نسل ابراهیم و اسحاق و یعقوب: خدا در مورد نسل طبیعی اسرائیل صحبت کرد، نه فقط نسل روحانی. دوباره اینکه، این عهد تازه شامل تمام جهان میشود، نه فقط اسرائیل؛ اما اسرائیل را نادیده نمیگیرد یا کنار نمیگذارد.
یک) «تفسیر این متن برای مفسرین بسیار دشوار بوده است. مخصوصاً برای کسانی که در مبحث آخرتشناسی به ناهزارهگرایی باور دارند بسیار دشوار است. تنها راه چاره برای آنها، تفسیر تمثیلی متن یا بهکارگیری روش تفسیر دوگانه است.» (فینبرگ)