دوم تواریخ باب ۲ – منابع و کارگران برای معبد

نگاهی اجمالی به کار ساخت معبد.

۱. آیهٔ (۱) تصمیم سلیمان برای ساخت معبد.

سلیمان قصد کرد معبدی برای نام خداوند، و کاخی سلطنتی برای خود بنا کند.

الف. سلیمان قصد کرد معبدی…بنا کند: از آنجایی‌که پدرش، داوود وظیفۀ انجام این کار را به او سپرد و از آنجایی‌که داوود برای بنای این ساختمان تدارک دید، تصمیم سلیمان برای بنا کردن معبد، شایسته بود.

یک) شاید فکر کنیم که بهترین چیز دربارهٔ سلیمان حکمت، ثروت و امثال یا نوشته‌های او باشد. اما واضح است که برای این تاریخ‌نگار، مهم‌ترین چیز این بود که سلیمان معبدی بسازد. این مهم‌ترین چیز بود، چون بیشتر به جمع کسانی که تازه از تبعید بازگشته بودند ربط داشت، کسانی که می‌خواستند معبد جدیدی بسازند و دوباره در میان اقوام جایی برای اسرائیل ایجاد کنند.

دو) «روایت تواریخ از دستاوردهای سلیمان به‌طور مستقیم به ساخت معبد می‌پردازد و به همین دلیل در روایت ذکر شده از حکومت سلیمان در پادشاهان، به چندین وجه مهم اشاره‌ای نشده است. برای مثال حکمت او در عمل، اداره کردن، اصلاحات تحصیلی و برخی از کارهای ساختمانی (برای مثال اول پادشاهان ۱۶:۳-۳۴:۴؛ ۱:۷-۱۲). این وجوه از زندگی او بی‌اهمیت نبود، ولی در تواریخ همه نسبت به معبد موضوعی فرعی به‌حساب می‌آیند.» (سِلْمان)

ب. کاخی سلطنتی برای خود: کارهای ساختمانی سلیمان با معبد به پایان نرسید. او همچنین درباری پر شکوه (اول پادشاهان ۱:۷-۱۲) و چیزهای دیگری بنا کرد.

۲. آیهٔ (۲) عظمت آن کار.

 او هفتاد هزار تن را برای حمل بار و هشتاد هزار را به جهت سنگتراشی در تپه‌ها به خدمت گرفت، و سه هزار و ششصد تن را نیز به نظارت بر ایشان گماشت.

الف. هفتاد هزار تن را برای حمل بار…به خدمت گرفت: این قسمت به‌نظر تعداد کارگران بردهٔ کنعانی به‌کارگرفته شده توسط سلیمان را توصیف می‌کند.

یک) گینْزِنْبِرگ به این شکل برخی از افسانه‌های مربوط به معبد را تعریف می‌کند. «ساخت معبد هفت سال زمان برد و حتی یک کارگر هم در آن بازهٔ زمانی‌که مشغول به کار بر آن پروژه بود جان خود را از دست نداد یا حتی مریض هم نشد. آن کارگران از آغاز تا پایان سالم و تنومند بودند و ابزار کار نیز تا پایان ساخت معبد با مشکلی روبه‌رو نشد. از این‌رو وقفه‌ای در کار ایجاد نشد و کار پیش رفت.» (گینْزْبِرگ)

ب. سه هزار و ششصد تن را نیز به نظارت بر ایشان گماشت: این تیمِ مدیریت میانی بود که روند ساخت معبد را اداره می‌کند.

یک) «تعداد سه هزار و ششصد تن ناظر با عددی که در اول پادشاهان ۱۶:۵ آمده متفاوت است (۳.۳۰۰ نفر)، اما ترجمهٔ هفتادگان از پادشاهان، در این قسمت نامطمئن عمل کرده و احتمالاً کتاب تواریخ خوانشی مطمئن‌تر ارائه می‌دهد.» (سِلْمان)   

گفتگوی سلیمان با حیرام، پادشاه صور.

۱. آیات (۳-۶) سلیمان کار حیرام را توصیف می‌کند.

سلیمان برای حیرام پادشاه صور پیغام فرستاده، گفت: «همان‌گونه که با پدرم داوود رفتار کردی و برایش چوب سرو آزاد فرستادی تا خانه‌ای به جهت سکونت خویش بنا کند، برای من نیز چنین کن. اینک بر آنم تا خانه‌ای برای نام یهوه خدایم بنا کنم و آن را وقفِ او نمایم، به جهت سوزانیدن بخور خوشبو درحضورش، به جهت قرار دادن دائمیِ نانِ حضور، و به جهت تقدیم قربانیهای تمام‌سوزِ، هر صبح و شام، و در روزهای شَبّات و ماهِ نو، و در اعیاد یهوه خدایمان. بر اسرائیل است که این را تا به ابد به جای آورَد. معبدی که بنا می‌کنم عظیم خواهد بود، زیرا که خدای ما از تمامی خدایان بزرگتر است. اما کیست که برای وی خانه‌ای توانَد ساخت؟ زیرا که آسمانها، حتی رفیع‌ترین آسمانها، گنجایش او را ندارد! من که باشم که خانه‌‌ای برایش بسازم، جز آنکه به عنوان مکانی برای تقدیم قربانی به حضور وی.

الف. سلیمان برای حیرام پادشاه صور پیغام فرستاده، گفت: «همان‌گونه که با پدرم داوود رفتار کردی: سلیمان بنابر رابطهٔ خوب و قبلی او با پدرش داوود استدعایی از حیرام داشت. این نشان می‌دهد که داوود هر قوم همسایه‌ای را دشمن نمی‌دانست. داوود با حکمت در میان اقوام همسایه، متّحدین و دوستانی یافت و سود چنین کاری به سلیمان هم رسید.

یک) «حیرام مخفف آحیرام و به معنای “برادر رام” یا “برادرام والا مقام” می‌باشد»… باستان‌شناسان تابوتی باستانی و سلطنتی را در جبیل صور کشف کرده‌اند که تاریخ آن به سال ۱۲۰۰ قبل از میلاد برمی‌گردد و نام پادشاه، آحیرام، بر آن نوشته شده است. ظاهراً به مردی که در این آیات ذکر شده تعلق دارد.» (دیلْدِی، تفسیری بر اول پادشاهان)

ب. سلیمان برای حیرام…پیغام فرستاده: «طبق گفتهٔ یوسیفوس فیلاسوف، نسخه‌هایی از چنین نامه‌ای با پاسخ حیرام در بایگانی‌های عبری و صوری ضبط می‌شدند و در روزگار او همچنان موجود بودند (آثار باستانی، ۸.۲.۸).» (دیلْدِی)

ج. خانه‌ای برای نام یهوه خدایم بنا کنم: در واقع سلیمان معبدی برای یک نام یا یک اسم نمی‌ساخت، بلکه معبد را برای خدای زنده بنا کرد. این قسمت مثال خوبی است که نشان می‌دهد نویسنده در زبان عبری از بیان کردن و نوشتن نام خدا، خودداری می‌کند. آنها این کار را از روی احترام به خدا انجام می‌دادند.

یک) سلیمان همچنین از این عبارت استفاده کرد، چون می‌خواست توضیح دهد که او فکر نمی‌کند معبد طبق باور بت‌پرستان، خانه‌ای برای خدا خواهد بود. چنین انگاره‌ای در این قسمت از سخنان او بازتاب یافته است: اما کیست که برای وی خانه‌ای توانَد ساخت؟ زیرا که آسمانها، حتی رفیع‌ترین آسمانها، گنجایش او را ندارد! با معیارهای بت‌پرستانۀ روزگار او، درک سلیمان از خدا هم کتاب‌مقدسی بود و هم والا.

دو) «او هرگز آن را جایی نمی‌دانست که خدا به آن محدود شود. البته او انتظار تجلیات خدا در آن خانه را داشت و آن تجلیات را دریافت کرد. ارزش اصلی این کار این بود که انسان جایی برای بخور سوزاندن می‌یابد که نمادی از تحسین، ستایش و پرستشِ خداست.» (مورْگان)

سه) خدا «نیکوست، بدون دارا بودن خصلتی؛ عظیم است، بدون حجم؛ ازلی و ابدی است، بدون زمان؛ حاضر است، بدون مکان و همه چیز را بدون محدودیت در بر می‌گیرد… او در هر چیز هست و هیچ چیز در او نیست: با هیچ همه چیز را پیش می‌برد.» (تْرَپ)

۲. آیات (۷-۱۰) تقاضای سلیمان به حیرام.

پس حال، کسی را نزد من بفرست که در کار کردن با زر و سیم و برنج و آهن، و پارچه‌های ارغوانی و سرخ و آبی چیره‌دست باشد، و نیز حکاکی بداند، تا با صنعتگران چیره‌دستی که در یهودا و اورشلیم نزد مَنَند و پدرم داوود مهیا کرده است، همکاری کند. الوارهای سرو آزاد، صنوبر و چوب صندل نیز از لبنان برایم بفرست، زیرا می‌دانم خادمان تو در بریدن چوب درختان لبنان چیره‌دستند. خادمان من نیز همراه خدمتگزاران تو خواهند بود، تا به فراوانی برایم الوار فراهم کنند، زیرا خانه‌ای که خواهم ساخت عظیم و شکوهمند خواهد بود. من به خادمانت که چوبها را می‌بُرند، بیست هزار کُر گندم کوبیده، بیست هزار کُر جو، بیست هزار بَت شراب و بیست هزار بَت روغن خواهم پرداخت.»

الف. پس حال، کسی را نزد من بفرست که در کار کردن با زر و سیم: سلیمان می‌خواست معبد به بهترین شکل بنا شود، پس هنگامی که مناسب‌تر می‌دید، از کارگران غیریهودی استفاده می‌کرد. این بدان معناست که سلیمان مایل بود این معبد عظیم را با چوب و کار «غیر یهودیان» برای خدا بسازد. این معبد خدای اسرائيل بود، ولی تنها برای اسرائیل نبود.

یک) «بِصَلئیل و اُهولیاب که سازندگان اصلی و ماهر خیمه بودند، هر دو در طیفی از مهارت‌ها، قابلیت‌های مشخصی داشتند (مقایسه شود با خروج ۱:۳۱-۶؛ ۳۰:۳۵- ۲:۳۶).» (سِلْمان)

دو) «علیرغم وجود تعداد فزاینده‌ای از سازندگان ماهر در اسرائیل، تکنیک آنها همچنان نسبت به همسایگان شمالی خود پایین‌تر بود. طبق یافته‌های باستان‌شناسی، بُرش‌های سنگ‌ها با ظرافت کمتری انجام می‌شد و این پیشه به‌طور کل در فرهنگ اسرائيلی جاافتاده نبود.» (پِیْن)

ب. تا به فراوانی برایم الوار فراهم کنند: درختان سَروِ لبنان الواری مشهور داشتند. این یعنی سلیمان می‌خواست معبد را با بهترین مصالح ممکن بسازد.

یک) «صیدونیان، الوارچیان دنیای باستان خوانده شده‌اند، حقیقتی که بر تخت سنگ پالِرْمو نیز حَک شده است. نوشتهٔ این تخت سنگ به سال ۲۲۰۰ قبل از میلاد بازمی‌گردد و حکایت کشتیانی را بیان می‌کند که چهارصد سال قبل از جَبیل به مصر الوار حمل می‌کردند. مهارت صیدونیان شامل انتخاب کردن درختِ مناسب، زمان مناسب برای قطع کردن آن، سقوط حساب‌شدهٔ درخت قطع‌شده و سپس آماده کردن الوار می‌شد.» (دیلْدِی)

 ۳. آیات (۱۱-۱۶) پاسخ حیرام به سلیمان.

آنگاه حیرام پادشاه صور طی نامه‌ای به سلیمان پاسخ داده، گفت: «خداوند چون قوم خویش را دوست می‌دارد، تو را بر ایشان پادشاه کرده است.» و حیرام چنین افزود: «متبارک باد یهوه، خدای اسرائیل که آسمان و زمین را بساخت! او به داوودِ پادشاه پسری حکیم بخشیده، که خردمند است و فرزانه، و معبدی برای خداوند و کاخ سلطنتی برای خویشتن می‌سازد. «اکنون حورام‌اَبی را که مردی چیره‌دست و صاحب فهم است نزدت می‌فرستم. مادر او از قبیلۀ دان بود و پدرش از مردمان صور. او برای کار با زر و سیم، و برنج و آهن، و سنگ و چوب، و پارچه‌های ارغوانی و آبی و سرخ و کتانِ لطیف مهارت کسب کرده است. در همه گونه کنده‌کاری آزموده است، و قادر به اجرای هر طرحی است که به او داده شود. او با صنعتگران تو و صنعتگران سرورم، پدرت داوود، کار خواهد کرد. اکنون سرورم گندم و جو و روغن زیتون و شرابی را که به خدمتگزارانش وعده داده است، بفرستد؛ و ما تمامی الوارِ مورد نیاز تو را از لبنان می‌بُریم و آنها را به هم بسته، شناور بر دریا به یافا می‌فرستیم تا تو آنها را به اورشلیم ببری.»

الف. حیرام پادشاه صور طی نامه‌ای به سلیمان پاسخ داده: «اینجا می‌بینیم… که پادشاهان اقوامی که یونانیان و رومیان گستاخ، آنها را بَربَر می‌خواندند، قادر به خواندن و نوشتن بودند. تقریباً دو هزار سال بعد پادشاهی بر تخت سلطنت انگلستان نشست که حتی قادر به نوشتن اسم خود نبود.» (کلارْک)

ب. متبارک باد یهوه، خدای اسرائیل: نمی‌توانیم بگوییم که آیا حیرام نجات‌یافته بود یا نه، ولی قطعاً به خدای اسرائیل احترام می‌گذاشت. بی‌شک ناشی از اثر خداپسندانهٔ داوود بر حیرام بود.

ج. اکنون حورام‌اَبی را که مردی چیره‌دست و صاحب فهم است نزدت می‌فرستم: حیرامِ پادشاه به تقاضای سلیمان برای مردی چیره‌دست پاسخ داد (دوم تواریخ ۷:۲). حورام‌اَبی مادری یهودی و پدری غیریهودی داشت.

د. اکنون سرورم گندم و جو و روغن زیتون و شرابی را که به خدمتگزارانش وعده داده است، بفرستد: حیرام موافقت کرد که طبق تمهیدات پیشنهادی سلیمان کار کند، اگرچه می‌توانست چیز بیشتری طلب کند (اول پادشاهان ۶:۵).       

یک) این به ما نشان می‌دهد که حیرام انتظار داشت بهایی دریافت کند. خدمت او و خدمت مردمش هدیه یا قربانی نبود. «خوبان بسیاری گرفتار اعمال مذهب می‌شوند و طوری سخن می‌گویند که گویی این کار بسیار به دل آنها نزدیک بوده است، کسانی که چشم به سود خود دارند. کسی که به‌خاطر دریافت پول به خدا خدمت می‌کند، در واقع به خدا خدمت نمی‌کند.» (مَک‌لارن)

۴. آیات (۱۷-۱۸) کارگرانی که معبد می‌سازند.

سلیمان تمامی غریبانِ ساکن اسرائیل را سرشماری کرد، مانند آن سرشماری که پدرش داوود کرده بود؛ شمار آنها یکصد و پنجاه و سه هزار و ششصد تن بود. او هفتاد هزار تن از ایشان را برای حمل بار، هشتاد هزار تن را به سنگتراشی در تپه‌ها، و سه هزار و ششصد تن را نیز به جهت نظارت بر ایشان به خدمت گرفت، تا ایشان را به کار وادارند

الف. تمامی غریبانِ ساکن اسرائیل: این قسمت به‌طور خاص به ما می‌گوید که هفتاد هزار تن نیروی کار که اینجا و دوم تواریخ ۲:۲ توصیف شده‌اند از کجا آمده‌اند.

یک) «معبد به‌طور تصادفی برای تمام اقوام تبدیل به خانهٔ دعا نشد. اقوام نقشی در بنای آن داشتند.» (سِلْمان)